Prawo i finanse

Intercyza przedmałżeńska – czy warto ją podpisać?

intercyza przedmałżeńska

Przedstawiamy Wam kolejny świetny tekst, przygotowany we współpracy z Kancelarią Westfal. Tym razem dowiecie się jak wygląda intercyza przedmałżeńska. Czy warto ją podpisać? Ile kosztuje? Zapraszamy do lektury. Intercyza przedmałżeńska od A do Z.

ROZDZIELNOŚĆ MAJĄTKOWA MAŁŻEŃSKA

Małżeńskie ustroje majątkowe

Zgodnie z art. 31 §1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków”. Z powyższego przepisu wynika, iż co do zasady, zawarcie związku małżeńskiego powoduje powstanie pomiędzy małżonkami wspólność majątkowa obejmująca przedmioty nabyte w trakcie trwania małżeństwa przez jednego z nich lub obydwu. Należy zwrócić uwagę, iż majątek małżonków, który posiadali przed zawarciem związku małżeńskiego nie wchodzi w skład wspólności majątkowej. Przepisy dotyczące składników majątku wchodzących w skład majątków osobistych małżonków (pomimo istnienia wspólności majątkowej), zarządu majątkiem wspólnym oraz odpowiedzialnością za długi współmałżonka regulują art. 33-46 k.r.i.o..

Umowa przedmałżeńska czy intercyza?

Powyższe ma miejsce w sytuacji, w której przyszli małżonkowie przed zawarciem związku małżeńskiego nie podejmą stosownych działań mających na celu ustanowienia umownego ustroju majątkowego. Zgodnie z art. 47 §1 k.r.i.o.  „Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.”. Jak wynika z wyżej wskazanego przepisu rozdzielność majątkowa przedmałżeńska (potocznie zwana „intercyzą”) nie jest jedynym umownym ustrojem majątkowym dopuszczalnym w polskim porządku prawnym, jednakże w ramach tego artykułu postaramy się przybliżyć tę właśnie instytucję prawa rodzinnego z uwagi na rosnący wzrost jej popularności wśród Polaków. Za przykład niech posłuży fakt, iż  w roku 2000 podpisano 25 282 intercyz, tymczasem w roku 2015 aż 52 822 polskie pary zdecydowały się na zawarcie tej umowy.

Majątek wspólny i osobisty

W jednym z poprzednich artykułów wspominaliśmy iż w wyniku powstania wspólności majątkowej tworzą się trzy masy majątkowe – majątek wspólny oraz majątki osobiste każdego z małżonków. Sytuacja, w której pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej jedna z mas tj. majątek wspólny w ogóle nie powstaje, gdyż zgodnie z art. 51 k.r.i.o. „W razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później”. Z powyższego jasno wynika, iż każdy z małżonków zachowuje swój majątek osobno, w skład którego wchodzą składniki sprzed zawarcia związku małżeńskiego jak również te, które nabędzie w trakcie jego trwania. Co za tym idzie, zgodnie z art. 511 k.r.i.o. każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.

Forma zawarcia umowy rozdzielności majątkowej przedmałżeńskiej oraz związane z nią koszty

Decydując się na zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej przedmałżeńskiej należy mieć na uwadze, iż taka umowa może zostać skutecznie zawarta wyłącznie w formie aktu notarialnego, co wynika bezpośrednio z treści art. 47 §1 k.r.i.o. Umowa zawarta w jakiejkolwiek innej formie będzie obarczona sankcją nieważności i w efekcie nie wywoła żadnych skutków prawnych. W przedmiocie kosztów należy zajrzeć do Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Zgodnie z §8 pkt. 2 tego rozporządzenia maksymalna stawka za sporządzenie aktu notarialnego dokumentującego umowę małżeńską majątkową wynosi 400 złotych. Oznacza to, iż jest to stawka maksymalna – notariusz nie może za tę czynność zażądać kwoty wyższej. Do tego należy doliczyć stosowny podatek VAT oraz podatek od czynności cywilnoprawnych – całość kosztów z tym związanych powinna zamknąć się w ok. 550 złotych. W sytuacji, w której zlecimy kancelarii prawnej przygotowanie stosownej umowy należy również doliczyć wiążące się z tym koszty.

Ile kosztuje intercyza po ślubie?

Inaczej ma się rzecz w sytuacji, w której małżonkowie chcą ustanowić rozdzielność majątkową po fakcie zawarcia związku małżeńskiego. W takim układzie opłata będzie zależna od wartości łącznej dzielonego majątku, którego dotyczy akt notarialny. Wysokość taks w zależności od tej wartości została określona w §3 wyżej wskazanego rozporządzenia. Należałoby więc stanąć na stanowisku, iż zawarcie przedmiotowej umowy po ślubie jest zdecydowanie droższe niż przed zawarciem związku małżeńskiego.

Odpowiedzialność za długi współmałżonka

W sytuacji, w której pomiędzy małżonkami istnieje wspólność majątkowa, wierzyciel jednego z małżonków, może w pewnych sytuacjach żądać zaspokojenia z udziału majątku wspólnego przypadającego drugiemu współmałżonkowi, który nie jest dłużnikiem. Możliwość taką daje art. 787 kodeksu postępowania cywilnego zgodnie z którym „Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.”. Przepis ten ma częste zastosowanie np. przy zawieraniu umowy pożyczki w sytuacji, w której małżeństwo przychodzi do instytucji kredytowej wspólnie po pożyczkę, lecz samą umowę podpisuje tylko jeden z nich – w takiej sytuacji wierzyciel jest w stanie wykazać, iż zaciągnięcie pożyczki było dokonane za zgodą współmałżonka i uzyska stosowną klauzulę wykonalności na tytule egzekucyjnym wydanym przeciwko małżonkowi będącemu stroną umowy.

Przykład z życia wzięty

Nasza kancelaria prowadziła sprawę, w której reprezentując wierzyciela udało się uzyskać klauzulę wykonalności na współmałżonka dłużnika, który zawarł z naszym klientem umowę pożyczki. Dowodem wyrażenia zgody przez współmałżonka dłużnika, który przesądził o nadaniu klauzuli wykonalności na współmałżonka niebędącego dłużnikiem okazała się… korespondencja sms pomiędzy wierzycielem i dłużnikiem. Jak widać, przesłanka wyrażenia zgody jest traktowana przez sądy bardzo szeroko i czasem należy uciekać się do dość niekonwencjonalnych rozwiązań w walce o nasze prawa. Powyższe zadecydowało o możliwości zajęcia części majątku wspólnego przypadającego dłużnikowi i zaspokojenie wierzyciela. 

Umowna rozdzielność majątkowa

Analogiczna sytuacja, ze względu na art.7872 k.p.c. może spotkać małżonków, między którymi istnieje umowna rozdzielność majątkowa, gdyż „zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie stanowi przeszkody do nadania klauzuli wykonalności według przepisów art. 787 i art. 7871 oraz prowadzenia na podstawie tak powstałego tytułu wykonawczego egzekucji do tych składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy majątkowej nie zawarto. Przepis niniejszy nie wyłącza obrony małżonków w drodze powództw przeciwegzekucyjnych, jeżeli umowa majątkowa małżeńska była skuteczna wobec wierzyciela.”. Jak widać, małżeńska umowa majątkowa nie stanowi dla współmałżonków ochrony całkowitej. W sytuacji nadania, na podstawie wyżej wskazanego przepisu, klauzulę wykonalności na współmałżonka niebędącego dłużnikiem, taki współmałżonek może bronić się w ramach tzw. powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 k.p.c.). Podstawą takiego powództwa jest w takiej sytuacji art. 471 k.r.i.o. U podstaw art. 471 k.r.i.o. leży założenie, że osoba trzecia przed podjęciem decyzji co do wywołania zdarzenia prawnego, z którego ma wyniknąć zobowiązanie, powinna znać rzeczywisty układ stosunków prawnych łączących małżonków. Znajomość tych faktów pozwoli bowiem wierzycielowi na ocenę, czy przy istniejącym układzie stosunków majątkowych między małżonkami zabezpieczone będą w należytym stopniu jego interesy.

Skarga paulińska oraz przestępstwo z art. 300 kodeksu karnego

W przypadku, w którym współmałżonek wyzbywa się majątku osobistego np. w formie darowizn na rzecz drugiego współmałżonka, a majątek ten wchodzi w skład majątku osobistego obdarowanego, działając z pokrzywdzeniem wierzyciela (gdyż ten nie ma z czego egzekwować długu), wierzyciel może wystąpić do sądu z powództwem z art. 527 kodeksu cywilnego (k.c.), czyli tak zwaną skargą paulińską. Co więcej w takim wypadku powództwo kierujemy przeciwko obdarowanemu współmałżonkowi, który uzyskał korzyść w wyniku czynności prawnej krzywdzącej wierzyciela, a nie przeciwko dłużnikowi (art. 531 §1 k.c.). Biorąc pod uwagę przepis art. 527 k.c., aby skutecznie doprowadzić do uznania czynności prawnej za bezskuteczną, która pokrzywdziła wierzyciela (np. umowy darowizny) muszą zostać spełnione następujące przesłanki:

  1. nastąpiła czynność z pokrzywdzenie wierzyciela
  2. osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową
  3. dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli
  4. osoba trzecia wiedziała, lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, iż dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Problemy dowodowe

Ostatnia przesłanka może stwarzać poważne problemy dowodowe po stronie wierzyciela, który zgodnie z art. 6 k.p.c. musi wykazać, iż powyższe przesłanki zostały spełnione. Aby ułatwić wierzycielowi dochodzenie swoich roszczeń na podstawie skargi paulińskiej, ustawodawca wprowadził pewne ułatwienia w postaci domniemań, które przerzucają ciężar dowodu na stronę przeciwną. Domniemania te zostały ustanowione w następujących przepisach: art. 527 §4 k.c., art. 529 k.c. Warto również zwrócić uwagę na art. 528 k.c. zgodnie z którym czynność krzywdząca była czynnością bezpłatną, to wierzyciel może żądać uznania jej za bezskuteczną nawet jeżeli osoba trzecia nie wiedziała lub nie mogła się dowiedzieć, że dłużnika działa z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela. Należy również wspomnieć, iż w aktualnym stanie prawnym w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej istnieje wymóg wskazania, czy przedsiębiorca jest objęty małżeńską umową majątkową.

Przepisanie majątku na małżonka – ukrywanie majątku

 Stosunkowo niewiele osób wie, że świadome działania (również „przepisywanie” majątku osobistego na rzecz drugiego współmałżonka), prowadzące do ukrywania majątku oraz utrudnianie wierzycielowi zaspokojenia swoich roszczeń, stanowi przestępstwo określone w art. 300 kodeksu karnego. Zgodnie z §1 i §2 tego przepisu. „Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”. Należy więc mieć świadomość, iż tego typu działania mają swoje doniosłe konsekwencje zarówno na gruncie prawa cywilnego jak i prawa karnego.

Ustanowienie przymusowej rozdzielności majątkowej

Zgodnie z art. 52 §1 i §1a k.r.i.o. „Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej może żądać także wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków”. Pierwszą przesłanką ustanowienia przymusowej rozdzielności majątkowej na żądanie jednego z małżonków są „ważne powody”. Jest to zwrot niedookreślony. Ustawodawca w gestii sądów pozostawił swobodną ocenę każdorazowego przypadku, w którym jeden ze współmałżonków żąda ustanowienia takiej rozdzielności. Na tym samym stanowisku stanął Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z dnia 28.03.2019 r. (sygn. akt: I CSK 490/18) stwierdził, iż „Występująca w art. 52 § 1 KRO klauzula „ważnych powodów” ma charakter elastyczny i pozostawia sądowi meriti szeroki margines swobody. Każda sprawa powinna więc zostać poddana subiektywnej i indywidualnej ocenie.”. Innymi słowy, to sąd w każdej takiej sytuacji ma decydujący głos w przedmiocie tego, czy „ważne powody” o których mowa we wskazanym przepisie, zachodzą.

Przymusowa rozdzielność majątkowa

Odmienna sytuacja występuje gdy wierzyciel jednego ze współmałżonków występuje o ustanowienie przymusowej rozdzielności majątkowej. Przesłanką wystąpienia z tego typu wnioskiem do sądu jest posiadanie przez wierzyciela tytułu wykonawczego (np. nakazu zapłaty z klauzulą wykonalności) i uprawdopodobnienie, że nie będzie on w stanie zaspokoić się z majątku osobistego dłużnika, składników majątku wymienionych w art. 41 k.r.i.o. Dobitnie wyjaśnił to Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 20.09.2018 r. (sygn. akt: IV CSK 303/17) stwierdził, iż „Przesłanką żądania wierzyciela ustanowienia rozdzielności majątkowej nie jest wystąpienie „ważnego powodu”, lecz wykazanie istnienia stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności w stosunku do jednego z małżonków oraz uprawdopodobnienie, że zaspokojenie tej wierzytelności wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. Podział majątku wspólnego jest niezbędny do zaspokojenia wierzytelności przysługującej od jednego z małżonków, gdy nie ma możliwości jej zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, składników majątku wspólnego wymienionych w art. 41 § 2 KRO., brak jest podstaw do poszukiwania zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków, a możliwe będzie zaspokojenie wierzyciela z udziału w majątku wspólnym małżonków, który przypadnie dłużnikowi. Należy podkreślić, że w sytuacji, gdy zobowiązanie zostało zaciągnięte za zgodą małżonka dłużnika, nie ma podstaw do ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami. Wówczas wierzyciel może zaspokoić się z majątku wspólnego.”.

Wady i zalety zawarcia umowy rozdzielności majątkowej – podsumowanie

Omawiane w niniejszym artykule rozwiązanie dotyczące ustroju majątkowego posiada zarówno wady jak i zalety. Na samym początku skupimy się na korzyściach płynących z tego rozwiązania.

  1. W przypadku ewentualnego rozwodu nie istnieje problematyczna kwestia podziału majątku wspólnego, gdyż takowy w ogóle nie istnieje.
  2. W przypadku problemów finansowych jednego ze współmałżonków majątek drugiego z nich jest co do zasady „nie do ruszenia”. Wierzyciele mogą zaspokajać się wyłącznie z majątku dłużnika, jednakże zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego o czym pisaliśmy w pkt. 3 artykułu.
  3. Nawiązując do powyższego punktu, w sytuacji, w której jeden ze współmałżonków prowadzi działalność gospodarczą obarczoną dużym ryzykiem popularnym rozwiązaniem jest wciąganie wszystkich wartościowych składników majątku w majątek osobisty drugiego współmałżonka, gdyż wierzyciel nie będzie mógł zaspokoić się z tego majątku. Pamiętajmy jednak, że majątek małżonka jest chroniony tylko wtedy, gdy kontrahent został poinformowany o rozdzielności majątkowej małżonków. Obecnie przedsiębiorcy są zobowiązani do ujawniania faktu rozdzielności majątkowej w ewidencji działalności gospodarczej.
  4. Zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej nie wyłącza dziedziczenia po zmarłym małżonku.
  5. Każdy z małżonków sam może zarządzać swoim majątkiem.

Wady przedmiotowego rozwiązania:

  1. Wraz z ustaniem wspólności majątkowej małżonkowie tracą możliwość wspólnego rozliczenia podatkowego.
  2. W sytuacji starania się o kredyt bank ocenia zdolność kredytową wyłącznie tego małżonka, który będzie się starał o kredyt, co może spowodować, iż zdolność kredytowa będzie niższa.

Jak widać, zalet tego rozwiązanie jest zdecydowanie więcej niż wad, co powoduje wzrost zainteresowania tym rozwiązaniem dotyczącym majątku współmałżonków.

Krzysztof Westfal

Mamy nadzieję, że podobał wam się tekst dotyczący intercyzy przedmałżeńskiej. Zapraszamy także do zapoznania się:

Jeśli jesteście zainteresowani innymi artykułami dot. rozwodów i aspektów związanych z podziałem majątku to polecamy następujące teksty:

Sami widzicie, że rozwód potrafi zrujnować nawet zamożnych ludzi. Jak na to wszystko zarobić? Być może warto przejść z umowy o pracę na umowę B2B. O zaletach takiego rozwiązania możesz przeczytać TUTAJ.

You Might Also Like

No Comments

    Leave a Reply

    Captcha loading...