Podział majątku po rozwodzie

Krzysztof Westfal - logo

Od dłuższego czasu pracowaliśmy nad rozwojem Finansowego Siłacza. Właśnie możemy pochwalić się efektami. Udało nam się nawiązać współpracę z „Kancelarią Rady Prawnego – Krzysztof Westfal”. Wspólnie będziemy starali się przygotowywać teksty do naszego nowego cyklu – prawo i finanse. Na dobry początek dowiecie się jak w praktyce wygląda podział majątku. Nie zostawimy Was z samymi definicjami prawnymi w artykule znajdziecie także przykład „z życia wzięty”. Jak sami się przekonacie podział majątku po rozwodzie nie zawsze jest prosty…

Powstanie wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami.

Zgodnie z art. 31 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego[1] z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje wspólność majątkowa z mocy samej ustawy. W praktyce oznacza to powstanie de facto trzech mas majątkowych – majątek objęty wspólnością ustawową oraz majątek osobisty każdego współmałżonka. Majątki takie z reguły nie są w żaden sposób wyodrębnione, a poszczególne składniki odrębnych mas majątkowych stanowią pewnego rodzaju funkcjonalną całość gospodarczą. Faktyczny rozdział i rozliczenie tych składników następuje dopiero w przypadku ustania wspólności majątkowej – najczęściej w przypadku rozwodu małżonków. W praktyce często istnieje problem, które składniki majątku wchodzą w skład masy majątkowej obejmującej wspólność ustawową, a które z nich do odrębnych mas majątkowych osobistych każdego ze współmałżonków.

Sposoby podziału majątku wspólnego

Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, ustaje wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami. Nie musi to jednak oznaczać, że przedmioty objęte wcześniej wspólnością zostają faktycznie podzielone między małżonków. W większości przypadków bowiem, z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego wspólność majątkowa zmienia się we współwłasność w częściach ułamkowych.

Podziału majątku wspólnego można dokonać na podstawie zgodnej umowy zawartej przez małżonków bądź orzeczenia sądu.

Podział majątku po rozwodzie

Na wstępnie należy wspomnieć iż zgodnie z art. 58 §3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd orzekający o rozwodzie, na wniosek jednego z małżonków, może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje „nadmiernej zwłoki w postępowaniu”. Jak widać, nie istnieje żadna gwarancja, czy Sąd Okręgowy orzekający o rozwodzie podejmie się podziału majątku wspólnego – kwestia spowodowania nadmiernej zwłoki w postępowaniu poprzez dokonanie podziału majątku leży wyłącznie w gestii sądu.

Gdy podziału majątku wspólnego nie zostanie dokonany w ramach postępowania rozwodowego, konieczne będzie przeprowadzenie w tej materii osobnego postępowania sądowego. Wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego należy złożyć do stosownego wydziału cywilnego Sądu Rejonowego właściwego ze względu na miejsce położenia majątku. Taki wniosek powinien zawierać m.in. oznaczenie stron, określenie wartości majątku podlegającego podziałowi, żądanie w zakresie sposobu podziału oraz uzasadnienie wniosku, a ponadto powołanie dowodów w sprawie. Do wniosku należy również załączyć dokument, z którego wynika ustanie wspólności majątkowej – w naszym przypadku wyrok orzekający rozwód oraz informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego polubownego rozwiązania sporu. Skład majątku ustala, zgodnie z art. 684 w zw. z art. 567 §3 k.p.c.[2], z urzędu sąd – na dzień ustania wspólności majątkowej, a jego wartość według cen rynkowych z daty podziału majątku.

Podział majątku wspólnego

Innym rozwiązaniem jest dokonanie umownego podziału majątku wspólnego. Takie rozwiązanie jest korzystniejsze dla obu stron w sytuacji, w której nie ma między nimi sporów w przedmiocie podziału majątku i są w stanie same dojść w tej kwestii do porozumienia. W praktyce oznacza to sporządzenie stosownej umowy w dowolnej formie, choć od tej zasady istnieją wyjątki. Zawarcie takiej umowy w formie aktu notarialnego wymagane jest w przypadku, w którym w skład wspólności majątkowej wchodzi nieruchomość, prawo użytkowania wieczystego bądź jakiekolwiek inne prawo, którego przeniesienie wymaga formy aktu notarialnego. W sytuacji w której w skład majątku wchodzi przedsiębiorstwo, małżonkowie powinni zawrzeć umowę w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Podział majątku po rozwodzie – przykład

Kancelaria prowadzi obecnie wiele spraw z zakresu podziału majątku. Jedną z ciekawszych spraw, które obecnie prowadzimy dotyczy następującego przypadku. Wspólność majątkowa obejmuje m.in. lokal mieszkalny w miejscowości A oraz nieruchomość obciążona hipoteką kaucyjną znajdująca się w miejscowości B. To głównie w przedmiocie tych dwóch składników majątku trwa spór przed sądem. Była małżonka wniosła o podział majątku w następujący sposób: Wnioskodawczyni miałaby otrzymać w wyniku podziału nieruchomość obciążoną hipoteką, natomiast Uczestnik (były mąż) otrzymałby lokal mieszkalny znajdujący się w miejscowości A. Dodatkowo Wnioskodawczyni żądała spłaty w wysokości 50 tysięcy złotych jako połowy wartości lokalu, który miałby otrzymać były mąż. We wniosku, była małżonka twierdziła, iż wartość hipoteki kaucyjnej przewyższa wartość nieruchomości położonej w miejscowości B, jaką miałaby otrzymać, co w konsekwencji powoduje, że jej wartość rynkowa równa jest 0 złotych.

Z uwagi zatem, że Uczestnik otrzymałby lokal mieszkalny wart 100.000 zł., a Wnioskodawczyni lokal wart teoretycznie 0 zł, Wnioskodawczyni zażądała zapłaty 50 tysięcy złotych – połowy wartości lokalu, który miał otrzymać były mąż. W stanie niniejszej sprawy istotne jest także to, że stronami umowy kredytu byli obaj współmałżonkowie, co czyniło ich obydwoje dłużnikami osobistymi banku-kredytodawcy. W tej sytuacji podział majątku zgodnie z żądaniem Wnioskodawczyni oznaczałby, że otrzymałaby ona nieruchomość położoną w miejscowości B, 50 tysięcy złotych, a Uczestnik nadal zobowiązany byłby spłacać kredyt na nieruchomość, która stał się własnością Wnioskodawczyni.

Walka w sądzie

Tezę o zmniejszonej wartości nieruchomości obciążonej hipoteką poparła licznym orzecznictwem – utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego.Krzysztof Westfal

Były mąż, dążąc do ugodowego załatwienia sprawy, zaproponował sprzedaż nieruchomości, a z kwoty uzyskanej spłatę hipoteki, którą była obciążona. Następnie zaproponował byłej współmałżonce przyznanie jej lokalu mieszkalnego. Miała jednak obowiązek spłaty z kwoty pozostałej po sprzedaży nieruchomości położonej w miejscowości B. Wobec braku zgody ze strony byłej małżonki na takie rozwiązanie, Kancelaria zakwestionował słuszność podziału proponowanego przez byłą małżonkę.

W świetle dotychczasowej linii orzeczniczej wydawało się, iż to była współmałżonka ma słuszność w przedmiocie szacowania wartości nieruchomości obciążonej hipoteką. Uczyniło to jej propozycję podziału słuszną. Jednakże, w wyroku Sąd Najwyższego Izby Cywilnej z dnia 6 kwietnia 2016 r. (sygn. akt: IV CNP 39/15), zapadło precedensowe rozstrzygnięcie wskazujące na ryzyka płynące z blankietowego akceptowania sytuacji, w której obciążenie hipoteczne umniejsza wartość nieruchomości będącej przedmiotem podziału. Wydane niedługo później orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2017 r. w sprawie o sygn. I CSK 54/16, które jednoznacznie wskazujące, iż w postępowaniu o podział majątku sąd powinien ustalić wartość nieruchomości obciążonej hipoteką z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego, pozwoliło Kancelarii na skierowanie sprawy na właściwe tory.

2. Koszty podziału majątku wspólnego.

Podział majątku wspólnego w przeważającej większości przypadków wiąże się z kosztami, jednakże nie jest to zasada bezwzględnie obowiązująca.

Zgodnie z art. 38 ust. 1 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych[3] od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej pobiera się opłatę stałą w wysokości 1000 zł. W przypadku, w którym w skład dzielonego majątku wchodzi nieruchomość często niezbędne są opinie biegłych. Choćby w przypadku konieczności zniesienia współwłasności nieruchomości. Podczas podziału fizycznego nieruchomości konieczne będą opnie biegłego geodety bądź biegłych ds. budownictwa i architektury. Ci ostatni będą potrzebni w przypadku podziału fizycznego mieszkania.

W przypadku przejęcia własności nieruchomości przez jednego ze współmałżonków i spłaty na rzecz drugiego konieczna jest opinia biegłego rzeczoznawcy na okoliczność ustalenia wartości nieruchomości. W przypadku, w którym majątek zawiera ruchomości o większej wartości (np. samochód bądź biżuteria) konieczna może okazać się opinia biegłego rzeczoznawcy, która w świetle praktyki może czasem przewyższać wartość tej ruchomości. Do tego, w razie uwzględnienia proponowanego przez drugą stronę podziału majątku, zostajemy obciążeni kosztami postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego poniesionych przez stronę wygrywającą.

Ugoda

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, iż zdecydowanie „tańszą” opcją podziału majątku wspólnego jest dojście w tej kwestii do porozumienia. W tym przypadku istnieją dwie możliwości przeprowadzenia ugodowego podziału – przed sądem bądź w drodze umowy. Zgodnie z art. 38 ust. 2 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wniosek o podział majątku wspólnego zawierający zgodny projekt podziału tego majątku podlega opłacie stałej w wysokości 300 zł. Jak widać istnieje możliwość ugodowego załatwienia podziału przed sądem (okręgowym orzekającym o rozwodzie bądź rejonowym po uzyskaniu orzeczenia rozwodowego), jeżeli małżonkowie chcą mieć pewność swojej sytuacji majątkowej po rozwiązaniu małżeństwa.

Podpisanie umowy

Kolejną możliwością jest zawarcie stosownej umowy rozwiązującej kwestie podziału majątku. W przypadku, w którym w skład majątku wspólnego nie wchodzi nieruchomość, prawo użytkowania wieczystego bądź jakiekolwiek inne prawo do którego przeniesienia wymagana jest forma aktu notarialnego. Umowa taka może zostać zawarta w dowolnej formie – co oczywiście nie wyklucza sporządzenia takiej umowy przed notariuszem. Warto jest również w takiej sytuacji skorzystać z pomocy radcy prawnego bądź adwokata. Zapewnią oni, że interesy były w najwyższym stopniu chronione umową.

W przypadku, w którym jakikolwiek z wyżej wymienionych składników majątkowych wchodzić będzie w skład majątku wspólnego, umowa taka obwarowana będzie wymogiem sporządzenia jej przez notariusza pod rygorem nieważności takiej umowy. Taksa notarialna (opłata za sporządzenie takiej umowy) uregulowana została w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej[4]. Warto pokreślić, iż stawki określone w rozporządzeniu są stawkami maksymalnymi. W związku z powyższym taksa notarialna może podlegać negocjacjom z notariuszem. W zależności od wartości majątku podlegającemu podziałowi, maksymalna taksa notarialna ulega zmianie, zgodnie z kwotami określonymi w § 3 rozporządzenia.

Rozwód podział majątku

Podobał Wam się ten artykuł? Na pewno zawierał wiele trudnych pojęć, ale takie niestety jest prawo. I tak staraliśmy się napisać go w jak najbardziej przystępny sposób. Tak aby pokazać jak wygląda podział majątku po rozwodzie. Jeśli macie jakieś sugestie, pytania lub coś do dodania zapraszamy do komentowania na naszym blogu oraz na fanpage. Podzielcie się z nami swoimi spostrzeżeniami. Możecie także pisać swoje sugestie dotyczące kolejnych tematów. Pomóżcie nam stworzyć portal taki jaki chcecie czytać.

Autorzy tekstu:

Krzysztof Westfal, radca prawny

Michał Prałat, prawnik

Kancelaria Radcy Prawnego Krzysztof Westfal

Bibliografia:

[1] Ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 nr 9, poz. 59 z późn. zm.

[2] Ustawa Kodeks postępowania cywilnego Dz.U. 1964 Nr 43, poz. 296 z późn. zm.

[3] Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dz.U. 2005 Nr 167, poz.1398 z późn. zm.

[4] Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej Dz.U. 2004 Nr 148, poz.1564 z późn. zm.

Zapraszamy do zapoznania się również z :